Taifid Stairiúla

Taifid bhunaidh agus foinsí luathchlóite a luann an t-ainm, le trascríobh agus nasc leis an gcartlann ina bhfuil siad.

Ní thaispeántar ach taifid bhunaidh, lena gcearta agus nasc leis an gcartlann. Coinnítear an trascríobh ar leith ón míniú.

I seilbh:: Cartlann Náisiúnta na hÉireann
Cearta:: Tá ábhar ó thaifid Dhaonáireamh na hÉireann 1926 sa saothar seo, curtha ar fáil ag Cartlann Náisiúnta na hÉireann faoi cheadúnas Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). Athraíodh méid agus formáid na híomhá.

1926

Foirm daonáirimh i nGaeilge, an Mhín Mhór, 1926

Trascríobh: Ainmneacha agus gaol amháin; tá an dara sloinne doiléir sa bhunleagan (litir scríofa thar litir eile).

Fuirm A. Mór-Áireamh Shaorstáit Éireann, 1926 1. Liam Ó Baoiġill — Ceann — 54 2. Áine …aoiġill — Bean chéile — 51 3. Aodh Ó Baoiġill — Mac — 14 [peann luaidhe / pencil:] William Boyle

An tábhacht atá leis

Scríobh an ceann teaghlaigh a ainm i nGaeilge, Liam Ó Baoighill, ar an bhfoirm Ghaeilge. Ag barr na foirme céanna, scríobh cléireach “William Boyle” le peann luaidhe: an fear céanna faoina dhá ainm ar leathanach amháin.^57,37

Bunleagan (nationalarchives.ie)

Léarscáil greanta de iarthar Dhún na nGall leis na lipéid “Enis O. Boyle”, “O Boyle”, “Rosse” agus “Dunghall”

I seilbh:: Bibliothèque nationale de France (Gallica), trí Wikimedia Commons
Cearta:: Fearann poiblí. Gearrtha agus athraíodh méid.

1610

John Speed: “O Boyle” ar léarscáil Uladh, 1610

Trascríobh: Lipéid atá le léamh sa chuid seo den léarscáil.

Enis O. Boyle / O Boyle / ROSSE / DUNGHALL / S. Helena / Cast. Swine Ado / Countye or Tyr Connele

An tábhacht atá leis

Ar léarscáil Speed, díreach roimh an bPlandáil, tá an chríoch marcáilte le hainm an teaghlaigh féin, “O Boyle”, seachas le hainm barúntachta.¹⁷

Bunleagan (commons.wikimedia.org)Taispeáin ar an léarscáil

Leathanach den téacs Gaeilge le fonótaí Uí Dhonnabháin faoi Bhaollaigh

I seilbh:: Internet Archive (Ollscoil Toronto)
Cearta:: Fearann poiblí. Athraíodh méid.

1588 / 1856

Ó Donnabháin: “Boylagh now called the Rosses”

Trascríobh: Téacs na nAnnála agus fonóta Uí Dhonnabháin.

Aodh mac Néill mic Toirrdhealbhaigh bhfionnaigh uí Bhaoighill (tanaiste Baoigheallach) d'écc … “Lower Third of Boylagh, i.e. that part of the barony of Boylagh now called the Rosses …”

An tábhacht atá leis

Bás tánaiste Bhaollaigh i 1588, agus míniú Uí Dhonnabháin sa 19ú haois gurbh é “Trian Íochtarach Bhaollaigh” na Rosa. Is é an fhonóta a léirmhíniú siúd, ní cuid de na hAnnála.^3,44

Bunleagan (archive.org)Taispeáin ar an léarscáil

Léarscáil dhaite de bharúntachtaí Dhún na nGall le BOYLAGH, Dunglow agus Gweebarra Bay

I seilbh:: Wikimedia Commons, ó Atlas and Cyclopedia of Ireland
Cearta:: Fearann poiblí. Athraíodh méid.

1900

P. W. Joyce: barúntachtaí Dhún na nGall, 1900

An tábhacht atá leis

Barúntacht Bhaollaigh mar a bhí sí tar éis 1791, idir Gaoth Dobhair agus Baghaineach.¹²

Bunleagan (commons.wikimedia.org)Taispeáin ar an léarscáil

Tábla clóite de shloinnte le líon na mbreitheanna de réir cúige

I seilbh:: Internet Archive (Leabharlann Ollscoil Cornell)
Cearta:: Fearann poiblí. Athraíodh méid.

1894

Matheson: Boyle sna hinnéacsanna breitheanna, 1890

Trascríobh

Boyle — 273 — Leinster 27, Munster 23, Ulster 189, Connaught 34 — Donegal, Antrim, Mayo, Tyrone, Armagh, and Louth.

An tábhacht atá leis

An comhaireamh oifigiúil is luaithe ar an ainm: 273 breith i 1890, an chuid is mó acu in Ulaidh.⁵⁸

Bunleagan (archive.org)

Leathanach clóite a mhíníonn ainm Bhaollaigh

I seilbh:: Internet Archive (Ollscoil Toronto)
Cearta:: Fearann poiblí. Athraíodh méid.

1869

Joyce: “Baeighellach, or Boylagh”

Trascríobh

Baeighill [Boyle], who was tenth in descent from Conall Gulban, was the ancestor of the O'Boyles, and the district they possessed was called from them Baeighellach (Four Mast.), or Boylagh, which is still the name of a barony in the south-west of Donegal.

An tábhacht atá leis

Míniú clasaiceach Joyce ar ainm Bhaollaigh. Is traidisiún ginealais é “tenth in descent from Conall Gulban”, ní fíric chruthaithe.²¹Léirmhíniú acadúil

Bunleagan (archive.org)Taispeáin ar an léarscáil

Leathanach clóite le liostaí sloinnte sa chló Gaelach, Ó Baoighill ina measc

I seilbh:: Leagan ar líne ag Library Ireland
Cearta:: Fearann poiblí (fuair an t-údar bás i 1933). Íomhá: Internet Archive, ón eagrán Gill 1922.

1923

Woulfe, Sloinnte Gaedheal is Gall: Ó Baoighill

Trascríobh: Tús na hiontrála.

Ó BAOIGHILL—I—O'Boyle, Boyle, &c.; 'descendant of Baoigheall' (probably for baoithgheall, vain-pledge)

An tábhacht atá leis

An saothar tagartha a shocraigh an fhoirm Ó Baoighill don fhichiú haois, agus a thugann cuntas ar Chríoch Bhaoigheallach.¹⁸

Bunleagan (libraryireland.com)

Ní féidir íomhá a atáirgeadh anseo; lean an nasc chun an bunleagan a fheiceáil.

I seilbh:: Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath (lámhscríbhinn); téacs ag CELT
Cearta:: Sliocht gearr luaite as eagrán digiteach CELT (Coláiste na hOllscoile Corcaigh), le tagairt.

1099

Annála Uladh: Caencomhrac Ua Baighill

Trascríobh

Caencomrac H. Baighill do ghabail epscoboiti Arda Macha dia Domnaigh Cengcigis.

Aistriúchán an tsuímh seo

Ghlac Caencomhrac Ua Baighill easpagóideacht Ard Mhacha Domhnach Cincíse.

An tábhacht atá leis

An tagairt is sine don sloinne a aimsíodh, san fhoirm Mheán-Ghaeilge “H. Baighill” (Ua Baighill). Níl a fhios cén ceangal a bhí aige le Tír Chonaill.⁸

Bunleagan (celt.ucc.ie)

Ní féidir íomhá a atáirgeadh anseo; lean an nasc chun an bunleagan a fheiceáil.

I seilbh:: Acadamh Ríoga na hÉireann agus eile (lámhscríbhinní); eagrán Uí Dhonnabháin ag CELT
Cearta:: Sliocht gearr luaite as eagrán digiteach CELT (Coláiste na hOllscoile Corcaigh), le tagairt.

1247

Annála Ríoghachta Éireann: príomhthaoiseach na dTrí Tuath

Trascríobh

an Cammuinélach Ua Baoighill priomh-taoiseach na t-Trí t-Tuath

Seán Ó Donnabháin (1848–51); leagan Gaeilge an tsuímh seo

an Cammhuinealach Ó Baoighill, príomhthaoiseach na dTrí Tuath

An tábhacht atá leis

An chéad uair a luaitear Ó Baoighill mar thaoiseach ar chríoch ainmnithe.²

Bunleagan (celt.ucc.ie)Taispeáin ar an léarscáil

Ní féidir íomhá a atáirgeadh anseo; lean an nasc chun an bunleagan a fheiceáil.

I seilbh:: Acadamh Ríoga na hÉireann agus eile (lámhscríbhinní); téacs ag CELT
Cearta:: Sliocht gearr luaite as eagrán digiteach CELT (Coláiste na hOllscoile Corcaigh), le tagairt.

1611

Annála Ríoghachta Éireann: bás an easpaig

Trascríobh

Niall Ó Buidhill epscop Rathaboth do écc i n-Glionn Eidhnighe an seiseadh Februari, & a adhnacal i n-Inis Caoil.

Leagan Gaeilge an tsuímh seo

Fuair Niall Ó Baoighill, easpag Ráth Bhoth, bás i nGleann Eidhnighe an séú lá d’Fheabhra, agus cuireadh in Inis Caoil é.

An tábhacht atá leis

Litriú neamhghnách den sloinne, “Ó Buidhill”, agus ceangal díreach le hInis Caoil i mBaollaigh.⁴

Bunleagan (celt.ucc.ie)Taispeáin ar an léarscáil

Ní féidir íomhá a atáirgeadh anseo; lean an nasc chun an bunleagan a fheiceáil.

I seilbh:: Bunachar Logainmneacha na hÉireann (logainm.ie)

1641–1955

Croich Uí Bhaoill: na foirmeacha stairiúla

Trascríobh: Mar a liostaíonn logainm.ie iad.

1641 Myntro-iboill (Inq.) 1789 Croweyboyle (map, cited in OS Name Books) 1835 Croeyboyle (OS Name Books) 1835 Croich Uí Bhaoighill (O’Donovan) 1952 Croich Uí Bhaoighill (Ó Domhnaill, Na Glúnta Rosannacha) 1955 anoir sliabh Chroch Uí Bhaoighill (Máire, An Clár is an Fhoireann)

An tábhacht atá leis

Trí chéad bliain de litrithe don logainm céanna, ó Myntro-iboill go Croich Uí Bhaoill. Míníonn logainm.ie an t-ainm mar “croch Uí Bhaoill”.¹

Bunleagan (logainm.ie)Taispeáin ar an léarscáil

Ní féidir íomhá a atáirgeadh anseo; lean an nasc chun an bunleagan a fheiceáil.

I seilbh:: Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath, LS 839
Cearta:: Féach ar 1641.tcd.ie; ní atáirgtear íomhá anseo.

1642–43

Teistiméireachtaí 1641: “Turloghe Roe ô Bojle of Boilogh”

Trascríobh: Teistiméireacht James Kenedy, 4 Márta 1643.

Turloghe Roe ô Bojle of Boilogh Esquire is another dangerous Rebell …

An tábhacht atá leis

Litriú tábhachtach, “ô Bojle of Boilogh”, ó lámh chléireach i lár an chogaidh. Líomhaintí ó fhinnéithe atá sna teistiméireachtaí, ní fíricí cruthaithe.¹¹

Bunleagan (1641.tcd.ie)Taispeáin ar an léarscáil

Ní féidir íomhá a atáirgeadh anseo; lean an nasc chun an bunleagan a fheiceáil.

I seilbh:: Acadamh Ríoga na hÉireann, Taifid Doegen
Cearta:: Éist ag doegen.ie; ní atáirgtear an fhuaim anseo.

1928–31

Taifeadadh Doegen: “Feardhomhain”

An tábhacht atá leis

Glór Dhomhnaill Uí Bhaoighill ón gClasaidh, Dúchoraidh, ag insint scéil i nGaeilge Dhún na nGall.⁶

Bunleagan (doegen.ie)