Cá Raibh an tAinm?
Gach duine a cláraíodh faoin ainm sna daonáirimh Éireannacha atá oscailte, contae ar chontae, agus na litrithe a d’úsáid siad féin.
Cá raibh muintir an ainm i 1901?
I ndaonáireamh 1901 cláraíodh 11,869 duine faoi Boyle nó O’Boyle. Bhí 4,460 acu i nDún na nGall: níos mó ná duine as gach triúr. Ina dhiaidh sin bhí Maigh Eo (1,084) agus Aontroim (1,078).57
I nDún na nGall bhí an t-ainm ar thart ar 257 as gach 10,000 duine, nó duine as gach 39. Ní raibh sé chomh coitianta in aon chontae eile: 65 in aghaidh 10,000 i Lú, an chéad chontae eile.57
Tuilleadh
Taobh istigh de Dhún na nGall, bhí an t-ainm dlúth sna Rosa agus i nGaoth Dobhair: Anagaire (486 duine), an Rutland (435), Machaire Chlochair (336), Machaire (237) agus Árainn Mhór (219) a bhí ar bharr an liosta i 1901.57
Cén fáth a raibh níos mó foirmeacha Gaeilge i 1926?
Ní hionann é sin agus athrú ar na daoine féin. I 1911 ní raibh foirm daonáirimh i nGaeilge ar fáil; b’éigean do dhaoine a n-ainm a scríobh i nGaeilge ar fhoirm Bhéarla. Ba é daonáireamh 1926 an chéad cheann a lig do dhaoine an fhoirm a líonadh i nGaeilge.38,37
Tuilleadh
Fiú i 1926, ní raibh ach thart ar 1% de na foirmeacha i nGaeilge. I gcodanna de Dhún na nGall líon áiritheoirí na foirmeacha ar son na dteaghlach, i mBéarla go minic. Agus nuair a bhí gá leis, d’úsáid an Chartlann Náisiúnta litrithe nua-aimseartha agus í ag trascríobh. Mar sin tá na figiúirí Gaeilge íogair d’fhoirmeacha, d’áiritheoirí agus do thrascríobh araon.39,37
Cad is féidir leis na taifid a chruthú?
Insíonn an daonáireamh cé a bhí ina gcónaí cá háit, agus conas a scríobhadh a n-ainm an oíche sin. Ní insíonn sé cé dár díobh iad. Is minic a bhí roinnt teaghlach den ainm céanna sa cheantar céanna. Agus d’fhéadfadh duine amháin a bheith faoi roinnt ainmneacha: luaitear an scríbhneoir Aindrias Ó Baoighill sna nuachtáin mar Andrew Boyle agus Andrew O’Boyle.57,28
Taispeáin gach contae mar thábla
| Contae | 1901 | 1911 | 1926 |
|---|---|---|---|
| Contae an Chabháin | 181 | 167 | 149 |
| Contae an Chláir | 104 | 93 | 96 |
| Contae an Dúin | 405 | 385 | – |
| Contae an Longfoirt | 30 | 22 | 29 |
| Contae Aontroma | 1,078 | 1,055 | – |
| Contae Ard Mhacha | 417 | 397 | – |
| Contae Átha Cliath | 310 | 384 | 444 |
| Contae Cheatharlach | 35 | 32 | 27 |
| Contae Chiarraí | 211 | 216 | 208 |
| Contae Chill Chainnigh | 98 | 106 | 83 |
| Contae Chill Dara | 30 | 52 | 25 |
| Contae Chill Mhantáin | 9 | 11 | 9 |
| Contae Chorcaí | 98 | 97 | 73 |
| Contae Dhoire | 525 | 572 | – |
| Contae Dhún na nGall | 4,460 | 4,382 | 4,069 |
| Contae Fhear Manach | 195 | 188 | – |
| Contae Laoise | 10 | 11 | 2 |
| Contae Liatroma | 138 | 108 | 102 |
| Contae Loch Garman | 92 | 77 | 80 |
| Contae Lú | 422 | 366 | 324 |
| Contae Luimnigh | 111 | 74 | 68 |
| Contae Mhaigh Eo | 1,084 | 1,144 | 957 |
| Contae Mhuineacháin | 227 | 228 | 208 |
| Contae na Gaillimhe | 375 | 389 | 345 |
| Contae na hIarmhí | 45 | 41 | 60 |
| Contae na Mí | 183 | 183 | 194 |
| Contae Phort Láirge | 62 | 48 | 47 |
| Contae Ros Comáin | 139 | 130 | 118 |
| Contae Shligigh | 184 | 172 | 176 |
| Contae Thiobraid Árann | 138 | 133 | 124 |
| Contae Thír Eoghain | 439 | 429 | – |
| Contae Uíbh Fhailí | 34 | 20 | 12 |
– Ní raibh sa daonáireamh seo (ní raibh i ndaonáireamh 1926 ach 26 chontae).
Conas a rinneadh na figiúirí seo
Is daoine aonair atá sna figiúirí, ní teaghlaigh ná torthaí cuardaigh, de réir innéacs Chartlann Náisiúnta na hÉireann. Tá na litrithe grúpáilte mar seo: Boyle; O’Boyle (OBoyle, O Boyle agus a leithéid san áireamh); agus foirmeacha Gaeilge (Ó, Ua, Ní, Uí nó Bean Uí le Baoighill agus litrithe gaolmhara). Fágadh ar lár: Boyles, Boylen, Kilboyle, Gilboyle, Ó Baoighealláin (Boylan) agus trascríobhanna ina bhfuil dhá ainm le chéile, mar ‘Boyle John’.57
Ríomhtar “in aghaidh 10,000” as gach duine atá innéacsaithe sa chontae chéanna sa daonáireamh céanna, ní as figiúirí oifigiúla an daonra. Tá na hinnéacsanna gar do na figiúirí oifigiúla (4.43 milliún duine innéacsaithe do 1901), ach níl siad comhionann.57
Ní raibh i ndaonáireamh 1926 ach na 26 chontae, agus deir an Chartlann Náisiúnta go bhfuil innéacs Dhún na nGall do 1926 fós á sheiceáil, mar sin d’fhéadfadh na figiúirí athrú. Tá ainmneacha nua-aimseartha ar na contaetha (Uíbh Fhailí, Laois, Doire). Tagann ainmneacha na dtoghranna ón innéacs mar atá, agus athraíonn cuid acu idir na blianta (m.sh. Annagary/Annagarry).57
Cailleadh tuairisceáin teaghlaigh dhaonáireamh 1926 Thuaisceart Éireann, is cosúil le linn an Dara Cogadh Domhanda; ní mhaireann ach na táblaí staitistiúla. Nuair a roghnaítear 1926, taispeántar figiúirí 1911 do na sé chontae thuaidh, le línte trasna agus lipéad orthu.50
Tá léarscáil Dhún na nGall tarraingthe ar thoghranna an lae inniu (Tailte Éireann, 2019), meaitseáilte de réir ainm le toghranna an daonáirimh. D’athraigh roinnt teorainneacha agus ainmneacha ó shin, mar sin is garbh-léarscáil í. Tá sloinnte grúpáilte ina dteaghlaigh le liosta lámhdhéanta d’fhoirmeacha Béarla agus Gaeilge; fanann litrithe nach bhfuil ar an liosta faoina n-ainm féin.60,57
Is éard atá i dtrascríobh an daonáirimh ná léamh ar lámhscríbhneoireacht. D’fhéadfadh botúin a bheith ann, mar shampla carachtair Ghaeilge a léadh mícheart (NÃ in ionad Ní). Tá na litrithe sin fágtha mar atá siad.57
2026-10-22
1890
Tagann comhaireamh níos luaithe ó thuarascáil Robert Matheson ar shloinnte, bunaithe ar innéacsanna breitheanna 1890. Cláraíodh 273 breith faoin ainm Boyle an bhliain sin, 189 acu i gCúige Uladh, agus fuarthas an t-ainm go príomha i nDún na nGall, in Aontroim, i Maigh Eo, i dTír Eoghain, in Ard Mhacha agus i Lú.58
An t-ainm thar lear
Ní hionann na foinsí i ngach tír, mar sin ní féidir na figiúirí a chur le chéile go díreach. Is daoine a bhfuil an sloinne orthu atá i bhfigiúirí SAM; is iontrálacha clárúcháin i gcás na hAlban; agus is daoine a tháinig i dtír i gcás na hAstráile.59,52,53,54
Sna Stáit Aontaithe
Foilsíonn Biúró Daonáirimh SAM líon na ndaoine de réir sloinne don tír ar fad do 2000 agus 2010, agus sciar faoin gcéad do 1990, ach ní de réir stáit. Níl aon cheann de na litrithe Gaeilge (Ó Baoighill, Ó Baoill agus a leithéid) sna liostaí seo, a fhágann sloinnte neamhchoitianta ar lár.59
| Daonáireamh | Boyle | O’Boyle | Litrithe Gaeilge |
|---|---|---|---|
| 1990 | 0.012% (rang 989) | 0.001% (rang 11,658) | – |
| 2000 | 39,141 (rang 802) | 3,263 (rang 9,192) | – |
| 2010 | 39,921 (rang 866) | 3,281 (rang 9,859) | – |
| 2020 | 38,028 (rang 905) | 3,193 (rang 9,703) | – |
San áireamh: Boyle agus O’Boyle (stórálann Biúró an Daonáirimh O’Boyle mar OBOYLE). Gan áireamh: Boyles (10,361 duine i 2020), ainm Sasanach nó Albanach den chuid is mó; Boylan, ainm Éireannach eile; agus litrithe Gaeilge ar nós Ó Baoighill nó Ó Baoill, atá ró-annamh le bheith sna liostaí foilsithe.59
Ní de shliocht Uí Bhaoighill gach Boyle i Meiriceá: tá teaghlach Boyle in Albain (Boyle Kelburn in Inbhir Áir) nach bhfuil gaol aige leo, agus tá Boyles (le s) ina ainm Sasanach nó Albanach den chuid is mó. Ar an taobh eile, ní áirítear mná a d’athraigh a sloinne ná sliocht trí líne na mban, mar sin tá i bhfad níos mó daoine de shliocht Uí Bhaoighill ann ná daoine darb ainm Boyle.59Léirmhíniú acadúil
Is féidir cuardach a dhéanamh de réir ainm i ndaonáireamh 1950 ag Cartlann Náisiúnta SAM, ach is meaisín a léigh an t-innéacs agus is scaoilte a mheaitseálann sé, mar sin ní úsáidtear anseo é le haghaidh comhaireamh. Tagann na meastacháin stairiúla thíos ó shamplaí poiblí daonáirimh IPUMS; tá ceadúnas srianta ag teastáil do na lánchomhairimh le hainmneacha.
Albain
Foilsíonn Taifid Náisiúnta na hAlban líon gach sloinne i gcláir bhreitheanna, phóstaí agus bhásanna gach bliana. Bhí Boyle idir an 79ú agus an 105ú háit i measc sloinnte na hAlban gach bliain ó 1975: 364 iontráil i 1975 agus 198 i 2025. Níor shroich O’Boyle an tairseach de 10 iontráil ach i 1995, 2000 agus 2017.52
Sasana agus an Bhreatain Bheag
Ní fhoilsíonn an Oifig Náisiúnta Staitisticí comhaireamh sloinnte do Shasana agus don Bhreatain Bheag; dhiúltaigh sí do iarratais faoin tSaoráil Faisnéise mar obair shaincheaptha. Níl figiúr oifigiúil ann, mar sin ní thugtar ceann anseo.51
Boyle agus O’Boyle ar fud na Stát Aontaithe, 1850–1930
Tá sloinnte i samplaí poiblí IPUMS de dhaonáirimh SAM 1850–1930, mar sin is féidir a mheas cá raibh muintir Boyle agus O’Boyle ina gcónaí. Sa sampla 10% de 1880, tá thart ar 16,000 duine acu sna Stáit Aontaithe: rugadh 28% acu in Éirinn, agus rugadh 73% in Éirinn nó bhí tuismitheoir acu a rugadh in Éirinn. Is i bPennsylvania (thart ar 4,200) agus i Nua-Eabhrac (thart ar 2,900) a bhí an líon ba mhó.56
Faoi 1930 bhí thart ar 24,000 ann, ach níor rugadh ach 10% acu in Éirinn agus bhí tuismitheoir Éireannach ag 35% eile san áireamh. Ní féidir garchlann na n-imirceach a aithint sna daonáirimh, mar sin tá Éireannaigh-Mheiriceánaigh den tríú glúin i measc an chuid eile, chomh maith le teaghlaigh Boyle de bhunadh Albanach nó Sasanach.56
Meastacháin as samplaí iad seo. Tá samplaí 1880 (10%), 1900 agus 1930 (5%) measartha iontaofa; is samplaí 1% iad na blianta eile agus tá siad i bhfad níos neamhchruinne. Níor cuireadh ceist faoi áit bhreithe na dtuismitheoirí roimh 1880. Ní thaispeántar stáit a bhfuil níos lú ná 10 dtaifead acu sa sampla.56
An Astráil
Níl comhaireamh sloinnte ag Biúró Staidrimh na hAstráile. Ach tá innéacsanna saor in aisce ann de na daoine a tháinig i dtír. San innéacs inimirceach cuidithe i New South Wales (1839–1896) tá 145 iontráil faoi Boyle nó O’Boyle, 35 acu “agus a theaghlach”. I Victoria tá 141 iontráil i gClár na nInimirceach Cuidithe ón Ríocht Aontaithe (1839–1871) agus 530 sna liostaí paisinéirí isteach (1852–1923).53,54,55
Is iontrálacha innéacs iad seo, ní daoine: is féidir le hiontráil amháin teaghlach iomlán a chlúdach, agus d’fhéadfadh an duine céanna a bheith i níos mó ná liosta amháin. Ní luann na hinnéacsanna seo an contae as ar tháinig daoine, mar sin níl a fhios cé mhéad acu a bhí as Dún na nGall.53,55
| Deich mbliana | iontráil |
|---|---|
| 1830s | 1 |
| 1840s | 28 |
| 1850s | 45 |
| 1860s | 46 |
| 1870s | 11 |
| 1880s | 14 |
| Deich mbliana | iontráil |
|---|---|
| 1830s | 2 |
| 1840s | 36 |
| 1850s | 51 |
| 1860s | 52 |
| Deich mbliana | iontráil |
|---|---|
| 1850s | 102 |
| 1860s | 97 |
| 1870s | 40 |
| 1880s | 82 |
| 1890s | 70 |
| 1900s | 57 |
| 1910s | 57 |
| 1920s | 25 |